Hôm trước tôi có ngồi nói chuyện với cô giáo ở trường. Không biết đang nói chuyện gì mà cô chuyển sang về cô con gái 7 tuổi của mình năm nay đang học lớp 1 ở Phần Lan. Nghe cũng thú vị nên viết lại ở đây nhân dịp báo chí trong nước đang bình luận sôi nổi về cải cách giáo dục đặc biệt là dành cho học sinh tiểu học.

Học sinh Phần Lan bắt đầu chương trình giáo dục cơ bản từ năm 7 tuổi cho đến 15-16 tuổi (lớp 1 đến lớp 9). Số lượng giờ học trong một tuần sẽ tăng dần lên theo các lớp và thời gian biểu thì tuỳ thuộc vào trường học và thành phố. Bộ giáo dục chỉ ra một khung cơ bản, còn để sự linh động cho các trường trong việc sắp xếp quản lý và để cho giáo viên tự biên soạn tài liệu phù hợp với phong cách dạy, trình độ của học sinh với phương châm không để bất kỳ học sinh nào bị bỏ rơi lại phía sau. Sau đây là một vài điểm tôi ghi nhớ sau cuộc nói chuyện và tìm hiểu thêm trên trang web của bộ giáo dục Phần Lan:

Học muộn, nghỉ sớm

Học sinh cấp một đến trường học vào lúc 9h30, 10h30 thì được đi ăn trưa khoảng 1h. Việc sắp xếp này nhằm đảm bảo cho các lớp lớn hơn có thể sử dụng căng tin. 11h30 chúng vào lớp học đến 12h30 thì tan học về.

Các hoạt động buổi sáng và buổi chiều cho học sinh lớp 1 -2  thường bao gồm các hoạt động giải trí thư giãn (thường là thể thao hoặc các kỹ năng thực tế, khả năng diễn tả bản thân qua lời nói và hình ảnh, âm nhạc, công việc lặt vặt hàng ngày và kiến thức trong các lĩnh vực khác. Việc tham gia là tình nguyện chứ không hề bắt buộc.

Mục tiêu của các hoạt động này nhằm hỗ trợ giáo dục tại gia đình và trường học, thúc đẩy sự phát triển về đạo đức, tâm hồn, và hạnh phúc, đồng thời tạo ra cơ hội cho các hoạt động được hướng dẫn và an toàn của học sinh sau giờ học. Trong khoảng thời gian này, học sinh cũng có thể làm bài tập về nhà hoặc tham gia các câu lạc bộ trường học và giáo dục cơ bản về nghệ thuật. Uỷ ban giáo dục quốc gia Phần Lan sẽ quyết định khung chương trình cơ bản trước và sau giờ học theo luật giáo dục. Mỗi địa phương dựa vào đó sẽ tự quyết định hình thức của các hoạt động này.

Phát triển kỹ năng đọc và nghệ thuật

Kỹ năng đọc được coi là quan trọng nhất đối với học sinh tiểu học ở Phần Lan. Vì thế, trong giờ học, hàng tuần sẽ có grandpa hoặc grandma (ông bà già) lên lớp đọc sách cho và nghe bọn trẻ đọc bài. Cô giáo có kể là mình phải ngồi đọc sách cho con đến thuộc lòng những câu chuyện từ đời thường, lịch sử cho đến tôn giáo.

Giáo dục âm nhạc và nghệ thuật ngoại khoá cho học sinh được cung cấp bởi các học viện, tổ chức nghệ thuật, khiêu vũ, âm nhạc, thủ công. Ở Phần Lan có 88 viện âm nhạc và 41 viện nghệ thuật khác. Giáo dục nghệ thuật thường dựa trên mục tiêu của học sinh, tiến triển dần dần từ cấp độ thấp lên cao nhằm phát triển khả năng thể hiện bản thân và kỹ năng biểu diễn của trẻ em cần thiết cho tương lai học tập của họ trong các loại hình nghệ thuật họ lựa chọn. Các loại hình nghệ thuật thường được dạy bao gồm: âm nhạc, nghệ thuật ngôn từ, khiêu vũ, biểu diễn (rạp hát và circus), visual arts (thị giác).

Day care sau giờ học

Vì học sinh tiểu học chỉ học ở trường 3-4h một ngày nên bố mẹ đi làm chưa kịp về đón thì chúng sẽ tự đi đến day care (hoặc có xe của trường chở đến). Ở đây bọn trẻ sẽ ngồi làm một chút bài tập về nhà nếu có. Thường thì học sinh Phần Lan có rất ít bài tập về nhà. Sau đó khoảng 3h thì sẽ ăn bữa chiều rồi sau đó là ra ngoài sân chơi cùng các bạn. Hoạt động ngoài trời là vô cùng quan trọng với trẻ nhỏ ở Phần Lan dù trời có tuyết lạnh.

Phát triển tư duy sáng tạo và nói không với thi cử

Những người bạn phần lan của tôi trong khi ngồi phàn nàn về kỳ thi GMAT do Mỹ tạo ra có nhấn mạnh 1 điểm đó là họ cảm thấy hạnh phúc vì ở Phần Lan họ không bị đào tạo để trở thành những cái máy làm bài thi. Thay vào đó họ được học khá toàn diện và phát triển kỹ năng sáng tạo của mình thông qua các hoạt động như đã nói ở trên.

Ở Phần Lan, tổ chức thi cử cho học sinh tiểu học là hành động phi pháp. Giáo viên sẽ đánh giá học sinh theo năng lực phát triển của họ, chứ không so sánh với các học sinh khác. Phần lớn nhận xét của giáo viên được thông qua trao đổi liên tục thay vì đưa ra các con số điểm giả như ở Việt Nam. Trẻ em Phần vì vậy không bị đặt dưới áp lực phải học thêm hay làm nhiều bài tập về nhà như trẻ ở các nước khác. Kết quả từ các cuộc thi so sánh học sinh quốc tế nơi mà học sinh Phần Lan luôn dẫn đầu đã chứng minh sự đúng đắn của đường lối giáo dục này.