Chuyện kể rằng có một ông tiến sỹ nọ bằng cấp Hoa Kỳ. Không phải tiến sỹ giấy như người ta vẫn bảo. Bằng tiến sỹ của ông còn hiện đại hơn, rất theo kịp xu thế thị trường. Bằng của ông là bằng tiến sỹ online – hay distance learning. Giá của một tấm bằng như vậy tầm 60000 USD học trong vòng 4-6 năm ở một trường đại học online chẳng mấy người biết là nó tồn tại.

Trong thời gian học này ông chỉ cần thuê người làm bài và tiếp tục kiếm tiền để trả số học phí kia. Với nhà giàu có điều kiện thì 1.2 tỉ VND quá rẻ cho một tấm bằng tiến sỹ mà sau này người ta có thể thu lợi nhuận về nhanh hơn rất nhiều. Lời quá.

Tiến sỹ kinh tế này rất nhạy bén, từ kinh nghiệm, ông ta thấy có thể giúp đỡ rất nhiều người Việt Nam khác có được tấm bằng tiến sỹ, với số tiền ít nhất, trong thời gian ngắn nhất để đất nước duy trì chỉ tiêu đứng đầu Đông Nam Á về số lượng giáo sư tiến sỹ.

Tất nhiên là bằng tiến sỹ còn phải của nước ngoài nữa, bằng Châu Âu nhưng mà thi thoảng mới phải đi học ở một nước Châu Á thôi. Toàn bộ khoá học tầm hơn 200 triệu, trọn gói. Hoạ huần mới phải đi học ở nước ngoài, còn lại mỗi nghiên cứu sinh đều có một người gọi là academic assistant hay người hỗ trợ học thuật.

Tại sao học tiến sỹ mà lại cần người hỗ trợ học thuật (Academic Assistant)?

Người này khác với một supervisor (người phụ trách thường là giáo sư). Mục tiêu của việc học tiến sỹ không phải để trở thành một người có khả năng nghiên cứu độc lập và chuyên gia trong một lĩnh vực hay sao? Nhìn chung những tiến sỹ kiểu này chẳng cần biết mục tiêu học tiến sỹ để làm gì ngoại trừ việc nó giúp cho con đường thăng quan tiến chức.

Theo thoả thuận, người AA làm nhiệm vụ viết assignment bằng tiếng Anh cho các môn học. Có lẽ những assignment đó đơn giản quá nên người học tiến sỹ không cần làm. Chỉ cần trả tiền cho AA làm giúp thôi.

Thực ra tiến sỹ cũng chẳng bao giờ biết AA của mình là ai vì người phụ trách khoá đào tạo đã lo cả rồi. Dịch vụ trọn gói mà. Nhiệm vụ của tiến sỹ chỉ là trả tiền, thi thoảng đi du lịch một chút, chụp vài tấm ảnh đẹp với mấy bác Tây để về khoe cho thiên hạ biết mình có đi học, ăn uống ngon lành và đặc biệt là có giao lưu quốc tế.

Vậy AA của các nghiên cứu sinh hạng nhẹ này là ai? Bất kỳ một ai, chỉ cần khá tiếng anh một chút và biết về cách viết assignment học thuật. Công ty tuyển họ qua mạng, với những mẩu tin nhỏ nhưng liên tục.

AA sẽ được giao một bài test để kiểm tra trình độ. Sau đó tuỳ vào khả năng của Aa, họ sẽ giao các bài tập thuộc trình độ khác nhau. Người tuyển dụng giải thích với AA là: vì những học viên theo học bận rộn, họ không có thời gian viết bài, nên AA cần giúp đỡ họ viết bài (chứ không phải hướng dẫn họ làm bài hay comment) dựa trên note mà họ có được thông qua bài giảng.

Vậy thù lao của Aa là bao nhiêu?

Một luận văn tiến sỹ dài 100 trang, làm trong vòng một tháng, viết bằng tiếng Anh theo đề tài có sẵn và số liệu nhất định giá 1000 Usd. Một bài assignment phân tích case study dựa trên lý thuyết và thực tiễn, 2000 từ, 20 USD?

Cái chữ cái bằng sao mà rẻ mạt đến thế?

Ở nước ngoài cũng có chuyện mua chữ, mua bằng, nhưng nó đắt đỏ lắm. Không tin bạn có thể tìm một trang viết luận thuê bằng tiếng Anh là sẽ biết ngay. Vì vậy mới nói tại sao thạc sỹ, tiến sỹ Việt Nam tăng nhanh đến vậy, nhiều nhất Đông Nam Á nhưng các công trình nghiên cứu khoa học được publish cả nước không bằng một trường đại học bình thường của Thái Lan.

Giáo sư Ngô Bảo Châu và Giáo Sư Chu Hảo nói về nghiên cứu khoa học ở Việt Nam

Tại sao các tổ chức giáo dục ma quỷ như vậy có thể tồn tại được?

Trước hết là do nhu cầu. Nhu cầu bằng cấp ở Việt Nam cao như thế, lại chuộng bằng ngoại nữa. Vấn đề thứ hai là mặt pháp lý. Cái này tôi đoán vì có xem một bài Ted talk nói về các công ty nặc danh (anonymous company). Chỉ vài chục đô là có thể lập được 1 công ty, rồi thêm một ít nữa để thêm các chi nhánh, không phải dùng tên thật, địa chỉ thật để đăng ký. Mọi thứ đều làm được online. Ở đâu làm dễ nhất? Mỹ và Anh. Các trường đại học ma có thể cũng được thành lập theo cách này. Nếu có đổ bể cũng chẳng ai lần ra dấu vết những người cầm đầu chuộc lợi.

Chưa hết, họ còn tạo ra các Journal (tạp chí nghiên cứu khoa học) ma để hợp thức hoá mấy bài báo của các vị tiến sỹ dạng này.

Anonymous Company

Cần phải làm gì?

Về mặt luật pháp thì đó là cả quá trình lâu dài, nhưng cá nhân mỗi người có thể đóng góp bằng cách không tiếp tay cho hoạt động của họ.

Đôi khi hoàn cảnh đẩy người ta tới chỗ làm những việc mà họ không biết hậu quả lâu dài sẽ thế nào. Khi có khả năng, đừng bao giờ nhận những công việc như vậy bởi bạn sẽ tiếp tay cho một loạt những bất công trong xã hội sau này. Số tiền rẻ mạt mà bạn nhận được sẽ trực tiếp giúp hạn chế cơ hội của chính bạn và những người khác đang từng ngày cố gắng học hành thực sự.

Nói cách khác, hãy thử nghĩ xem có đáng để bán một luận văn thạc sỹ tiến sỹ (mà bạn và người khác phải bỏ vô cùng nhiều công sức và tiền bạc để có được) chỉ để đổi lấy số tiền đáng giá một chiếc xe máy và sự bất công cho cuộc đời hay không?